Specjaliści z Forum Obywatelskiego Rozwoju oraz Warsaw Enterprise Institute zgłaszają postulaty wprowadzenia kryterium dochodowego dla renty wdowiej. Ich głównym argumentem są rosnące koszty tego świadczenia dla budżetu państwa. W przypadku przyjęcia takiego rozwiązania znaczna część obecnych beneficjentów mogłaby być pozbawiona dostępu do tego wsparcia.
Skalę programu potwierdza Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Według informacji ZUS z sierpnia 2026 roku, od uruchomienia programu renty wdowiej świadczenie otrzymało już przynajmniej jedną wypłatę około 1,1 miliona osób. Wsparcie finansowe okazało się znaczące – miesięczne dochody beneficjentów wzrosły dzięki temu świadczeniu średnio o około 380 złotych.
Renta wdowia funkcjonuje na zasadzie łączenia dwóch świadczeń emerytalno-rentowych:
- 100 procent własnej emerytury w połączeniu z 15 procent renty rodzinnej, lub
- 100 procent renty rodzinnej wraz z 15 procent własnego świadczenia emerytalnego
Z programu mogą korzystać wyłącznie wdowy i wdowcy w wieku emerytalnym, którzy pozostawali w związku małżeńskim w momencie śmierci współmałżonka. Ważnym warunkiem jest fakt, że prawo do renty rodzinnej po zmarłym musiało powstać nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem przez beneficjenta wieku emerytalnego. Ponowne zawarcie małżeństwa automatycznie powoduje utratę uprawnień do świadczenia.
Ekonomiści wskazują na niezrównoważoną strukturę wydatków
Obecny model renty wdowiej budzi jednak obawy wśród środowiska ekonomistów i analityków finansowych. Ich krytyka skupia się przede wszystkim na skali wydatków publicznych przeznaczanych na to świadczenie.
Dokument strategiczny pt. „Budżetowy S.O.S. Jak wyprowadzić finanse publiczne na prostą w ciągu 3 lat”, opracowany przez Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute na przełomie 2025 i 2026 roku, zawiera szczegółową analizę sytuacji fiskalnej kraju. Raport wskazuje, że w 2025 roku Polska stała się rekordzistą w wydatkach socjalnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, przekraczając próg 50 procent produktu krajowego brutto, co stanowiło przeszło 4 punkty procentowe powyżej średniej regionalnej.
Autorzy dokumentu ostrzegają przed eskalacją deficytu oraz zadłużenia publicznego. Bez podjęcia zdecydowanych reform długu publiczny może osiągnąć niemal 76 procent PKB do 2030 roku.
Propozycje zmian w świadczeniach socjalnych
Wśród rekomendacji zawartych w raporcie znalazło się zawieszenie funkcjonowania programu Aktywny Rodzic oraz modyfikacja zasad przyznawania renty wdowiej. Ekonomiści argumentują, że obecna forma świadczenia stanowi zachętę do bierności zawodowej wśród seniorów. Zdaniem ekspertów wprowadzenie kryterium dochodowego umożliwiłoby lepsze ukierunkowanie pomocy – świadczenie trafiałoby przede wszystkim do osób o niższych dochodach, zamiast równomiernie rozdzielać się wśród zarówno zamożnych, jak i ubogich beneficjentów.
Należy jednak podkreślić, że stanowisko ekspertów to jedynie rekomendacja. Propozycje nie stanowią aktualnego planu działań rządu, a władze publiczne sygnalizują wręcz zamiar zwiększenia finansowania tego obszaru.
Rząd planuje podwyższenie renty wdowiej
Bezpośrednio wbrew czytanym postulatom ekonomistów, struktura rządowych decyzji zmierza w kierunku pogorszenia, a nie poprawy sytuacji finansowej beneficjentów. Od 1 stycznia 2027 roku znacząco wzrośnie wysokość renty wdowiej. Procent drugiego świadczenia, jaki mogą otrzymać wdowy i wdowcy, podniesiony zostanie z obecnych 15 procent do 25 procent.
Według oceny ministerstwa rodziny, pracy i polityki społecznej, którego kierownictwo sprawuje Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, podwyżka przełoży się na zwiększenie dochodów seniorów o 500–600 złotych miesięcznie. Jednak wysokość pobieranego świadczenia podlegać będzie określonym ograniczeniom ustawowym.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, renta wdowia nie może przekroczyć trzykrotności minimalnej emerytury, co stanowi kwotę około 5,9 tysiąca złotych na miesiąc.
Prognozy kosztów po podwyżce okazują się znaczące
Analitycy Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute wyliczyli, że w wyniku podwyższenia wskaźnika procentowego koszt całego programu renty wdowiej może wzrosnąć docelowo do 12–16 miliardów złotych rocznie. Dla porównania, obecne wydatki na to świadczenie wynoszą około 7 miliardów złotych.
| Scenariusz | Koszt roczny |
|---|---|
| Stan obecny (15 procent) | ok. 7 miliardów złotych |
| Po podwyżce (25 procent) | 12–16 miliardów złotych |
Gdyby faktycznie wprowadzono próg dochodowy, prawo do świadczenia straciliby beneficjenci dysponujący wyższymi dochodami emerytalnymi. Niemniej jednak trudno na tym etapie precyzyjnie oszacować, ile osób byłoby objętych taką zmianą, ponieważ dotychczas nie ustalono konkretnej granicy dochodowej.
