We wtorek opublikowano w wykazie prac legislacyjnych rządu informację dotyczącą planowanej reformy ustawy o strażach gminnych. Dokument zwraca uwagę na potrzebę dostosowania obowiązujących przepisów do współczesnych warunków funkcjonowania tych służb.
Obecna ustawa regulująca działalność straż gminnych obowiązuje od 29 lat. Jak podkreślono w uzasadnieniu projektu, jej dotychczasowe nowelizacje dotyczyły jedynie ograniczonego zakresu zagadnień, co spowodowało, że przepisy nie odpowiadają obecnym uwarunkowaniom prawnym i organizacyjnym. Dokument wskazuje, że praktyka stosowania ustawy ujawniła wiele wątpliwości interpretacyjnych, które utrudniają jednolite stosowanie przepisów zarówno przez same straże, jak i jednostki samorządu terytorialnego.
Kluczowe zmiany w ustawie
Proponowana reforma ma na celu zarówno doprecyzowanie istniejących regulacji, jak i wprowadzenie nowych uprawnień dla strażników gminnych. Projekt zakłada wyraźne sformułowanie, że straż gminna wykonuje swoje zadania z poszanowaniem praw człowieka i obywatela. Zmienić się ma również procedura zawiadamiania służb – obowiązek informacyjny zostanie rozszerzony z obecnego ograniczenia do wojewody na również Policję przy tworzeniu lub rozwiązywaniu straży.
Zgodnie z obecnymi przepisami rada gminy, tworząc lub rozwiązując straż, jedynie zasięga opinii właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego lub stołecznego Policji. Nowe rozwiązanie ma uczynić tę procedurę bardziej transparentną i skoordynowaną z władzami porządkowymi.
Rozszerzenie uprawnień operacyjnych strażników
Jedną z największych zmian będzie rozszerzenie katalogu środków przymusu bezpośredniego dostępnych dla strażników. Do dotychczasowego wyposażenia dodane zostaną kaski i konie służbowe, co pozwoli bardziej efektywnie reagować na różne sytuacje wymagające interwencji.
Strażnicy będą również uprawnieni do znacznie szerszego stosowania uprawnienia do żądania wskazania przez właściciela lub użytkownika pojazdu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Upoważnienie to będzie mogło być stosowane nie tylko podczas kontroli ruchu drogowego, ale także w szerszych kontekstach operacyjnych.
Nowe kompetencje w ruchu drogowym
W ustawie Prawo o ruchu drogowym zaproponowano rozszerzenie uprawnień strażników gminnych do interwencji wobec kierujących łamiących przepisy ruchu drogowego. Nowe uprawnienia będą dotyczyć:
- wjazdu pod prąd,
- jazdy wzdłuż drogi dla pieszych,
- jazdy po przejściu dla pieszych,
- zanieczyszczania lub zaśmiecania drogi.
Szersze kompetencje w kwestiach porządku publicznego
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ma zostać zmieniona w zakresie uprawnień strażników do interwencji dotyczącej gospodarki komunalnej i usuwania odpadów. Strażnicy zyskają możliwość zobowiązania właściciela nieruchomości do zbierania znajdujących się na jego terenie odpadów komunalnych.
Wzmocnienie pozycji prawnej strażników
Projekt ustawy wprowadza również znaczące zmiany mające na celu poprawę bezpieczeństwa i warunków pracy strażników. Zagadnienia dotyczące legitymowania, ujęcia osób stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia, ustalania tożsamości oraz niezwłocznego doprowadzenia do Policji zostaną przeniesione z rozporządzenia bezpośrednio do ustawy, co podniesie ich rangę i jasność.
Nadzór wojewody zostanie rozszerzony na kwestie użycia i wykorzystania przez straże gminne broni palnej oraz środków przymusu bezpośredniego. Strażnicy będą mogli również rejestrować przy użyciu środków technicznych przebieg interwencji wraz z towarzyszącym dźwiękiem, co poprawić ma transparentność działań i ochronę funkcjonariuszy.
Ochrona funkcjonariusza publicznego będzie rozciągać się na działania poza czasem pracy. Wprowadzona ma być również instytucja zwrotu kosztów ochrony prawnej, co ma przyczyniać się do wzmocnienia pozycji prawnej strażników i zachęcić ich do aktywnego działania.
Zmiany w warunkach zatrudnienia
Reform dotyczą także kwestii zatrudnienia w strażach gminnych. Wzorem innych służb zaproponowano zniesienie wymogu posiadania 21 lat dla osób ubiegających się o pracę w straży gminnej, co ma ułatwić rekrutację młodych kandydatów.
Pracownicy strażnicy będą mogli liczyć na dodatkowy, płatny urlop wypoczynkowy w wymiarze do 5 dni rocznie jako formę nagrody za wzorowe wykonywanie zadań. Rozwiązanie to ma być zachętą dla pracowników do zaangażowanego pełnienia swoich funkcji.
Kalendarz wdrażania zmian
Zgodnie z harmonogramem zawartym w wykazie prac legislacyjnych rządu, projekt ustawy ma być przyjęty przez Radę Ministrów w czwartym kwartale 2026 roku. Oznacza to, że reforma będzie przedmiotem prac legislacyjnych przez kolejne miesiące, w tym konsultacji z zainteresowanymi stronami i jednostkami samorządu terytorialnego.
