Statystyki Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) pokazują niepokojący trend w Europie: coraz mniej trzydziestolatków posiada własne mieszkanie lub dom. Zjawisko to nasilyło się szczególnie w ostatnich trzech dekadach, choć jego skala znacznie różni się w zależności od kraju. Polska wyróżnia się pozytywnie na tym tle, stanowiąc wyjątek od ogólnoeuropejskiego trendu spadkowego.
Dramatyczne dane z raportów międzynarodowych
Dane pochodzą z dwóch kompleksowych raportów OECD. Pierwszy z nich, zatytułowany „Mapping trends and gaps in household wealth across OECD countries” (Trendy i różnice w majątku gospodarstw domowych w krajach OECD), analizuje zmiany w siedemnastce krajów Unii Europejskiej na podstawie informacji zebranych w latach 2006–2019. Drugi raport, „OECD Employment Outlook 2025″ (Perspektywy zatrudnienia OECD 2025), porównuje wskaźniki właścicielstwa mieszkań wśród trzydziestolatków z połowy lat dziewięćdziesiątych z aktualnymi danymi.
W badanym okresie obserwuje się wyraźny upadek trwałości własności nieruchomości wśród młodych dorosłych. Sytuacja uległa pogorszeniu przede wszystkim w krajach Europy Zachodniej i Południowej, gdzie problemy finansowe oraz wzrost cen nieruchomości stanowią główną barierę dla pokolenia millenialsów.
Ubywa młodych właścicieli nieruchomości
W średniej arytmetycznej badanych krajów unijnych 63 procent osób urodzonych około 1980 roku posiadało własne mieszkanie w wieku 39 lat. Stanowiło to spadek o cztery punkty procentowe w porównaniu z pokoleniem z rocznika 1970 osiągającym ten sam wiek. Jeszcze bardziej dramatyczna jest sytuacja następnego pokolenia.
Wśród osób urodzonych około 1990 roku jedynie 41 procent posiadało mieszkanie lub dom w wieku 29 lat. To znaczny spadek w stosunku do 52 procent wśród dwudziestu dziewięciolatków z rocznika 1980. Drugi z raportów OECD potwierdza ten niepokojący trend: w siedemdziesięciu procentach analizowanych krajów liczba trzydziestoletnich właścicieli nieruchomości uległa zmniejszeniu w porównaniu z latami dziewięćdziesiątymi.
Przyczyny trudności w dostępie do mieszkań
Eksperci OECD wskazują na przede wszystkim powody natury finansowej. Od 2021 roku rosnące stopy procentowe znacznie zwiększyły koszty kredytów hipotecznych. Jednocześnie w wielu zamożnych krajach ceny nieruchomości rosną znacznie szybciej niż wynagrodzenia pracowników. Jak stwierdził zespół analityków OECD: „Stosunkowo powolny wzrost płac jeszcze bardziej ograniczył dostępność mieszkań, przez co osobom kupującym pierwsze mieszkanie trudniej zgromadzić wkład własny i uzyskać kredyt hipoteczny”.
Oprócz czynników ekonomicznych zmienia się również struktura demograficzna i podejście do edukacji. Młode pokolenie coraz częściej decyduje się na kontynuowanie nauki na uczelniach wyższych, co opóźnia ich wejście na rynek pracy i budowanie niezależności finansowej. Równie ważne jest to, że spadki majątkowe po bliskich, jeśli w ogóle przypadają młodym ludziom, zwykle trafiają do nich w etapie życia, kiedy już nie stanowią wsparcia przy zakupie pierwszego mieszkania.
Europejskie różnice: zwycięzcy i przegrani
Pomiędzy poszczególnymi krajami europejskimi występują ogromne różnice w poziomie dostępu do własności mieszkaniowej. Niektóre regiony doświadczyły katastrofalnego spadku wskaźników, podczas gdy inne zdołały utrzymać względną stabilność lub nawet zanotować wzrost.
Kraje z największymi spadkami:
- Irlandia: z 81 procent w latach dziewięćdziesiątych do 53 procent w początkach trzeciej dekady XXI wieku – spadek o 28 punktów procentowych
- Grecja: z 78 procent do 58 procent – spadek o 20 punktów procentowych
- Wielka Brytania: z 74 procent do 56 procent – spadek o 18 punktów procentowych
- Hiszpania: z 77 procent do 60 procent – spadek o 17 punktów procentowych
Z kolei w krajach takich jak Szwecja, Finlandia i Włochy sytuacja pozostała względnie stabilna, wskaźniki zmian są minimalne.
Polska – pozytywny wyjątek na tle Europy
Wbrew ogólnoeuropejskiemu trendowi, w Polsce odsetek młodych właścicieli mieszkań wyraźnie wzrósł. Polska należy do liderów wzrostu, obok Słowacji i Czech. W ciągu ostatnich trzech dekad Słowacja zanotowała wzrost o 50 punktów procentowych, Czechy o 40 punktów procentowych, a Polska o 20 punktów procentowych.
Według Jana Výbošťoka ze Słowackiej Akademii Nauk, cytowanego przez międzynarodowe media, to przede wszystkim efekt transformacji ustrojowej przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Lokatorzy mieszkań państwowych mieli wówczas możliwość ich przejęcia za niewielkie sumy, co skutkowało masową zmianą struktury właścicielstwa nieruchomości.
W Polsce na początku trzeciej dekady XXI wieku 77 procent osób w wieku 30–39 lat posiadało mieszkanie lub dom, w którym mieszkało. To wzrost z 57 procent zanotowanego w połowie lat dziewięćdziesiątych. Jednak ten pozytywny trend skrywa wewnętrzne nierówności społeczne.
Nierówności dochodowe w dostępie do mieszkań
Analiza OECD ujawnia znaczące dysproporcje w dostępie do własności mieszkaniowej pomiędzy grupami dochodowymi. Wśród trzydziestolatków z najwyższymi dochodami odsetek właścicieli mieszkań wzrósł o około 28 punktów procentowych. Z kolei wśród osób z najniższymi dochodami wzrost wyniósł zaledwie niespełna 3 punkty procentowe.
Ta asymetria wskazuje, że chociaż Polska pozytywnie wyróżnia się na tle Europy, dostęp do własnej nieruchomości pozostaje silnie uzależniony od sytuacji materialnej. Młode osoby z lepszymi warunkami finansowymi znacznie łatwiej osiągają cel kupna mieszkania, podczas gdy młodzież z mniejszymi zasobami finansowymi napotyka znaczne trudności w realizacji tego celu.
