Francuska gazeta „Le Figaro” przeprowadziła gruntowną ankietę wśród światowych autorytetów w dziedzinie sztuki, aby poznać ich opinię na temat najważniejszych dzieł malarskich. Do wypowiadania się zaproszono dyrektorów muzeów, renomowanych konserwatorów, historyków sztuki, właścicieli galerii oraz reprezentantów domów aukcyjnych. Każdy z uczestników mógł wskazać maksymalnie pięć prac, które jego zdaniem powinny być obowiązkową pozycją do zobaczenia w każdym życiu.
Metodologia oceny była przejrzysta i sprawiedliwa. Dzieło wskazane na pierwszym miejscu otrzymywało pięć punktów, drugie — cztery punkty, trzecie — trzy punkty, czwarte — dwa punkty, a piąte — jeden punkt. Dzięki takiemu podejściu możliwe było stworzenie obiektywnego rankingu, który odzwierciedlał rzeczywiste preferencje środowiska artystycznego. Organizers znacznie poszerzyli definicję „dzieła malarskiego” — do rankingu włączyli nie tylko tradycyjne obrazy, ale także monumentalne dekoracje malarskie i wspaniałe freski.
Guernica Picassa — pierwsze miejsce w rankingu
Zwycięzcą zestawienia — i to z wyraźną przewagą — okazała się „Guernica” Pabla Picassa, jedno z najsłynniejszych i najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki dwudziestego wieku. Obraz powstał w 1937 roku jako artystyczna odpowiedź na bombardowanie baskijskiego miasta Guernica przez lotnictwo podczas hiszpańskiej wojny domowej. Płótno przedstawia niezapomniany dramat bezbronnych cywilów dotkniętych bestialską przemocą. Do dzisiejszego dnia dzieło czytane jest jako potężne przesłanie antywojenne i zdecydowane oskarżenie wszelkich przejawów brutalności i okrucieństwa.
Zaraz za Picassą znalazł się mistrzowski „Ołtarz z Isenheim” autorstwa Matthiasa Grünewalda, przykład średniowiecznej devotio moderna. Na trzeciej pozycji plasuje się słynny cykl „Nenufary” Claude’a Moneta, prezentowany w słynnym paryskim Musée de l’Orangerie, który przyciąga każdego roku masy turystów z całego świata.
Czołówka rankingu — od renesansu do współczesności
W ścisłej czołówce znaleźć można się odwołujące do siebie dzieła Picassa. Jego kolejne arcydzieło — „Panny z Awinionu” — zajęło wysoką pozycję w rankingu. Równie wysoko oceniona została „Tratwa Meduzy” Théodore’a Géricaulta, romantyczne arcydzieło pełne dramatyzmu i ekspresji.
Eksperckie jury bardzo wysoko ceniło również freski Giotta w zabytkowej kaplicy Scrovegni w Padwie, które są uważane za wstęp do renesansu. Sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej Michała Anioła znalazło się wśród prac godnych szczególnego uznania. Na liście pojawiły się także średniowieczne dzieła: „Ołtarz Gandawski” braci van Eycków — kamienna księga średniowiecznej sztuki — oraz fantazmagoria „Ogród rozkoszy ziemskich” Hieronima Boscha.
Pierwszą dziesiątkę zamyka przepiękne „Narodziny Wenus” Sandra Botticellego, przechowywane w słynnej Galerii Uffizi we Florencji. Obraz jest wzorem renesansowego piękna i harmonii.
| Pozycja | Dzieło | Artysta | Lokalizacja |
|---|---|---|---|
| 1 | Guernica | Pablo Picasso | Muzeum Reiny Sofíi, Madryt |
| 2 | Ołtarz z Isenheim | Matthias Grünewald | Musée d’Unterlinden, Colmar |
| 3 | Nenufary | Claude Monet | Musée de l’Orangerie, Paryż |
| 4 | Panny z Awinionu | Pablo Picasso | Museum of Modern Art, Nowy Jork |
| 5 | Tratwa Meduzy | Théodore Géricault | Luwr, Paryż |
Dalsze pozycje — od starożytności po sztukę nowoczesną
Na kolejnych miejscach zestawienia znalazły się inne, równie godne uwagi arcydzieła. Wśród nich wyróżniają się: „Dziewczyna z perłą” Jana Vermeera, której tajemniczy uśmiech fascynuje odbiorców od wieków, „Straż nocna” Rembrandta — dzieło rewolucjonujące sztukę portretowania, „Dwie Fridy” Fridy Kahlo, osobistą opowieść o cierpieniu i dwoistości istnienia, „Krzyk” Edvarda Muncha, który stał się ikoną współczesnego niepokoju, oraz monumentalna „Ostatnia Wieczerza” Leonarda da Vinci.
Dominacja tematyki religijnej w zestawieniu
Analiza listy pokazuje wyraźną i zdecydowaną obecność prac o tematyce religijnej. Ta tendencja nie jest zaskakująca, biorąc pod uwagę fakt, że przez wieki sztuka europejska czerpała inspirację z tradycji chrześcijańskiej.
Wśród wyróżnionych dzieł religijnych znajdują się:
- „Ołtarz Gandawski” braci van Eycków — arcydzieło sztuki flamandzkiej
- Freski Michała Anioła, w tym sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej
- Freski Giotta w kaplicy Scrovegni — przełomowe dla historii malarstwa
- „Ostatnia Wieczerza” Leonarda da Vinci — symbol renesansowego geniuszu
- „Zwiastowanie” Fra Angelica — delikatne i duchowe przedstawienie
- „Zdjęcie z krzyża” Rogiera van der Weydena — emocjonalna głębia średniowiecza
Jednakże zestawienie nie ogranicza się wyłącznie do sztuki sakralnej. Wśród wyróżnionych prac znajduje się wiele obrazów, które stały się ikonami przełomów artystycznych i kulturowych. „Impresja, wschód słońca” Claude’a Moneta wyznaczył bowiem początek całego ruchu artystycznego — impresjonizmu. „Biały kwadrat na białym tle” Kazimierza Malewicza stanowił radykalne wyzwanie dla tradycyjnego pojmowania sztuki. Asamblaż „Bed” Roberta Rauschenberga reprezentuje zaś awangardowe eksperymenty drugiej połowy dwudziestego wieku.
Polski skarb w paryskiej ankiecie
W gronie dzieł wskazanych przez międzynarodowych ekspertów znalazła się także „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci. To szczególnie istotne dla polskiego dziedzictwa kulturalnego odkrycie — obraz ten otrzymał osiem punktów w rankingu, co świadczy o jego wysokiej ocenie wśród specjalistów.
Portret należy do zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie i stanowi jedno z nielicznych dzieł Leonarda da Vinci znajdujących się poza Włochami i Francją. Obraz przedstawia, powszechnie uważa się, portret Cecylii Gallerani — noblesy z księcia Ludovico Sforzy. Praca wykazuje wszystkie cechy geniuszu Leonarda: anatomiczną precyzję, subtelne modelowanie światła i cienia, psychologiczną głębię portretu oraz fascynującą obecność gronostaja — zwierzęcia noszącego symboliczne znaczenie w sztuce renesansowej.
„Dama z gronostajem” jest jednym z zaledwie kilkunastu dzieł Leonarda da Vinci, które przetrwały do naszych czasów, co czyni ją niezwykle cennym i niepowtarzalnym skarbem polskich zbiorów muzealnych. Umieszczenie tego portretu w międzynarodowym rankingu wielkich dzieł malarstwa jest uzasadnionym honorowaniem jego wyjątkowego artystycznego i historycznego znaczenia.
