Manuela Gretkowska w rozmowie przedstawia swoją najnowszą powieść pt. „Milionerka”, która nawiązuje do klasyki polskiej literatury, jednocześnie oferując ostrą krytykę współczesnego społeczeństwa. Autorka dostrzega głębokie paralele między swoim utworem a „Lalką” Bolesława Prusa, jednym z najważniejszych dzieł w historii polskiej prozy.
Temat pieniądza w literaturze – od Prusa do współczesności
Centralna przesłania „Milionerki” koncentruje się na roli kapitału w życiu człowieka i społeczeństwa. Gretkowska podkreśla, że pieniądz stanowi naprawdę prawdziwą siłę napędową współczesnego świata. Ta obserwacja nawiązuje do pytań, które Bolesław Prus stawiał przed ponad sto lat temu w swojej słynnej powieści. W „Lalce” dziewczyną, którą pragnie pozyskać warszawski kupiec Stanisław Wokulski, jest Izabela Łęcka, postać reprezentująca niedostępny ideał.
W nowej powieści Gretkowskiej pojawia się postać Zofii, córki współczesnego biznesmena. Jej ojciec, Adam Ulacht, to człowiek biznesu o światowych ambicjach, który wyznaje konkretną strategię życiową. Dla niego nabycie szlachty poprzez małżeństwo córki stanowi inwestycję – sposób na podniesienie statusu swojej fortuny i przemieszanie się w wyższe sfery społeczne.
Plan Adama Ulachta – arystokracja za pieniądze
Głównym wątkiem fabularnym jest determinacja ojca, aby wydać swoją córkę za arystokratę. Ulacht pragnie wżenić Zofię w książęcą rodzinę Potockich, aby w ten sposób „uarystokratycznić” własną fortună. Ten plan jest wyrazem współczesnego marzenia o podniesieniu statusu społecznego poprzez powiązania rodzinne i dostęp do historii.
Taka strategia rodzinna ilustruje szerszą rzeczywistość: przekonanie, że każdy cel – niezależnie jak wysoki czy pozornie niedostępny – można osiągnąć dzięki wystarczającej ilości pieniędzy. Wizja świata Ulachta opiera się na założeniu, że tradycja, arystokracja i szlachta mają swoją cenę rynkową.
Kompozycja i tło geograficzne powieści
Akcja „Milionerki” toczy się w różnych, starannie wybranych lokalizacjach:
- Warszawa – pulsujące serce współczesnej Polski, miejsce zawierania biznesowych sojuszów
- Konstancin – ekskluzywna podwarszawska miejscowość, gdzie rezydują zamożne rodziny
- Wenecja – historyczne miasto słynące z bogactwa i sztuki, symbolizujące europejski luz
- Salony watykańskie – siedziба wiary i tradycji, reprezentujące współczesną władzę duchową
- Szwajcarska klinika – miejsce reprezentujące dyskrecję, pieniądze i dostęp do najlepszych usług medycznych
Różnorodność miejsc akcji podkreśla międzynarodowy wymiar ambicji głównych postaci. Są to lokalizacje, które w literaturze stanowią symbole władzy, pieniędzy i wpływów.
Cechy bezkompromisowej satyry
Autorka nie ukrywa, że jej powieść ma charakter bezkompromisowej satyry na współczesną Polskę. Głównym obiektem krytyki są:
- żądza pieniądza jako motywacja życiowa
- dążenie do władzy i wpływów społecznych
- użycie drugiego człowieka w osobistych interesach
- obsesja na punkcie sławy i statusu
Gretkowska demaskuje zatem patologie współczesnego społeczeństwa, w którym tradycyjne wartości uległy zamianie na konsumpcję i prestiż. Jej protagoniści są ludźmi, którzy widzą w każdej relacji transakcję biznesową.
Nawiązania do klasyki jako narzędzie analizy społecznej
Poprzez nawiązania do „Lalki” Prusa, Gretkowska sugeruje, że fundamental ludzkich pragnień i zachowań nie zmienił się zasadniczo przez ponad sto lat. Tak jak Wokulski w powieści Prusa chciał posiąść Izabelę, tak również współczesne postacie chcą opanować to, co wydaje się niedostępne – arystokrację, tradycję, szlachtę.
Różnica polega na tym, że współczesny świat Gretkowskiej jest bardziej jawnie materialny i pozbawiony złudzeń romantycznych, które miał jeszcze bohater Prusa. W „Milionerce” wszystko ma swoją cenę, a uczucia i relacje są zaledwie narzędziami do osiągnięcia celów finansowych i społecznych.