Zmiana przepisów dotycząca rejestracji związków zawartych za granicą
Od 23 sierpnia 2026 roku w Polsce obowiązują nowe przepisy dotyczące transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa. Zmiana jest wynikiem rozporządzenia Ministra Cyfryzacji z 22 maja 2026 roku, które zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw. Nowe regulacje wprowadzają istotne zmiany w dokumentach wydawanych przez urzędy stanu cywilnego, szczególnie dla par, które zawarły związek małżeński poza granicami Polski.
Nowe wzory dokumentów w urzędach stanu cywilnego
Zmiana ma przede wszystkim znaczenie praktyczne. Dotychczasowe formularze zawierały rubryki odnoszące się do „danych kobiety” i „danych mężczyzny”. Nowe wzory dokumentów przewidują trzy warianty:
- kobieta i mężczyzna,
- kobieta i kobieta,
- mężczyzna i mężczyzna.
Dokumenty zawierają również dodatkową informację wskazującą, że akt małżeństwa został sporządzony na podstawie transkrypcji zagranicznego dokumentu. To rozwiązanie odzwierciedla rzeczywistość prawną osób, które zawarły związek za granicą zgodnie z tamtejszym prawem, ale chcą formalnie ujawnić swój stan cywilny w Polsce.
Obowiązek przyjęcia wniosku przez każdy urząd
Ministerstwo Cyfryzacji jasno określiło interpretację nowych przepisów. Zgodnie z wytycznymi ressoru transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa pary jednopłciowej będzie można dokonać w każdym urzędzie stanu cywilnego w Polsce. Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski podkreślił wcześniej, że po wejściu rozporządzenia w życie każda para jednopłciowa, która zawarła związek małżeński za granicą, będzie mogła dokonać legalnej transkrypcji tego dokumentu na terenie kraju.
Istotne jest rozróżnienie pomiędzy przyjęciem wniosku a jego ostatecznym rozstrzygnięciem. Nie jest rolą urzędnika decydowanie o tym, czy wniosek przyjmie, czy odrzuci. Zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego każdy wniosek powinien zostać przyjęty. Dopiero na podstawie analizy prawnej i stwierdzenia, czy dokument zawiera braki formalne, można uznać wniosek za niekompletny lub wydać decyzję negatywną.
Adwokat Mateusz Wąsik z kancelarii KMA wyjaśnia: „Nie jest rolą urzędnika decydowania, czy wniosek przyjmie, czy nie przyjmie. Każdy wniosek powinien zostać przyjęty i dopiero na podstawie analizy prawnej i stwierdzenia, czy ten wniosek zawiera braki formalne, można ewentualnie taki wniosek uznać za niekompletny albo wydać decyzję negatywną”.
Prawnik zwraca również uwagę na kwestię zniechęcania obywateli do złożenia wniosku. Działania mające na celu zniechęcenie podatnika lub obywatela do złożenia takiego wniosku są niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego odmówi dokonania transkrypcji, musi wydać pisemną decyzję i ją uzasadnić. Taka decyzja może następnie zostać zaskarżona, a sprawa może trafić do sądu administracyjnego, gdzie będzie przedmiotem szczegółowego rozpatrzenia.
Co oznacza transkrypcja zagranicznego małżeństwa?
Kluczowym zagadnieniem jest zrozumienie, czym faktycznie jest transkrypcja i jakie ma konsekwencje prawne. Adwokat Wąsik wskazuje, że transkrypcja zagranicznego małżeństwa jednopłciowego do polskich ksiąg stanu cywilnego nie oznacza sama w sobie wprowadzenia do polskiego prawa instytucji małżeństwa osób tej samej płci.
Transkrypcja umożliwia formalne ujawnienie istniejącego stanu cywilnego obywateli i odzwierciedla fakt, że dwie osoby zawarły małżeństwo zgodnie z prawem innego państwa. To z kolei powoduje i ułatwia korzystanie z praw oraz obowiązków wynikających z pozostawania w tym związku małżeńskim. Procedura pozwala wpisać zagraniczny dokument do polskiego rejestru stanu cywilnego i uzyskać polski odpis aktu.
Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego
Kwestia transkrypcji została już rozpatrzana przez polskie sądy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 maja 2026 roku wydał ważne orzeczenie, uznając, że transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
NSA wskazał w uzasadnieniu na konieczność uwzględniania artykułu 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednocześnie sąd wyraźnie podkreślił, że sama transkrypcja nie oznacza wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji małżeństwa jednopłciowego. Sam zakres skutków prawnych transkrypcji w poszczególnych dziedzinach prawa stanowi odrębne zagadnienie.
Zakopane zapowiada odmowę dokonania transkrypcji
Nowe przepisy nie kończą jednak sporu wokół tej kwestii. Jednym z najbardziej wyrazistych przykładów jest Zakopane, gdzie władze miasta zajęły zdecydowane stanowisko. Burmistrz miasta Łukasz Filipowicz zapowiedział, że tamtejszy urząd stanu cywilnego nie będzie dokonywał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci.
Burmistrz uzasadniał swoją decyzję w następujący sposób: „Według naszej interpretacji transkrypcja może dotyczyć faktycznie zagranicznych aktów, natomiast małżeństw kobiety mężczyzny, a nie małżeństw jednopłciowych. I tutaj stoimy na stanowisku, że jest to nadal niezgodne z obowiązującymi przepisami”.
Stanowisko burmistrza Filipowicza spotkało się z krytyką prawników. Adwokat Mateusz Wąsik ocenia taką zapowiedź jako naruszenie obowiązujących zasad postępowania administracyjnego. W jego opinii urzędnik administracji publicznej powinien przede wszystkim przyjąć wniosek, a następnie dokonać jego wnikliwej prawnej oceny.
Spór polityczny i konstytucyjny
Wokół nowych przepisów toczy się również intensywny spór polityczny i konstytucyjny. Część opozycji parlamentarnej twierdzi, że transkrypcja zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych jest sprzeczna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Podobne stanowisko prezentuje Kancelaria Prezydenta.
Rzecznik prezydenta Rafał Laśkiewicz wskazał na artykuł 18 Konstytucji, który definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Według przedstawicielki głowy państwa: „Nie można poprzez rozporządzenie wpływać, ingerować w te przepisy prawa, które wprost łamią polską konstytucję”.
Na tym stanowisku kontratakuje strona rządowa. Posłanka Koalicji Obywatelskiej Dorota Łoboda odpowiedziała rzecznikowi prezydenta: „Rzecznik pana prezydenta stoi na stanowisku, że osoby LGBT nie powinny mieć w Polsce żadnych praw. Ja na miejscu kancelarii pana prezydenta milczałabym w tej sprawie, bo mają już niestety na sumieniu zawetowanie ustawy o statusie osoby najbliższej”.
Strona rządowa podkreśla natomiast, że urzędnicy administracji publicznej są zobowiązani do stosowania obowiązujących przepisów. To stanowisko stanowi odpowiedź na deklaracje części samorządowców, którzy zapowiadają odmowę transkrypcji.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego
Sprawę dodatkowo komplikuje wydane przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenie z 28 lipca 2026 roku. TK uznał za niekonstytucyjne rozwiązanie pozwalające na transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. W uzasadnieniu sędzia TK Stanisław Piotrowicz stwierdził, że transkrypcja może dotyczyć wyłącznie małżeństwa odpowiadającego konstytucyjnej zasadzie heteroseksualności, czyli związku kobiety i mężczyzny.
Jednak rząd kwestionuje moc tego rozstrzygnięcia. Rzecznik rządu Adam Szłapka oceniał, że ze względu na wadliwość składów Trybunału Konstytucyjnego trudno traktować przedstawiony komunikat jako prawnie skuteczne orzeczenie. W efekcie 23 sierpnia rozporządzenie weszło w życie, choć jednocześnie istnieje spór dotyczący konstytucyjności tych regulacji.
Konflikt przepisów a przyszłość w sądach
Ta kolizja pomiędzy obowiązującymi przepisami a stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego może w najbliższych miesiącach prowadzić do kolejnych postępowań sądowych. Pierwszym testem nowych przepisów będą najbliższe dni i tygodnie. Z jednej strony mamy nowe, obowiązujące od 23 sierpnia wzory dokumentów i stanowisko rządu, że wszystkie urzędy stanu cywilnego powinny je stosować. Z drugiej strony – sprzeczne stanowisko części samorządów oraz lipcowe rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego.
Jeśli któryś z urzędów odmówi dokonania transkrypcji, ostatecznie sąd administracyjny może zostać postawiony przed koniecznością rozstrzygnięcia, jak pogodzić te sprzeczne stanowiska i które przepisy mają pierwszeństwo. Dla par jednopłciowych, które zawarły małżeństwo za granicą, najważniejsza zmiana jest praktyczna – mogą one od teraz ubiegać się o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa w polskim urzędzie stanu cywilnego, a urząd powinien taki wniosek przyjąć.