Proces dotyczący obrotu produktami żywnościowymi i suplementami diety nabrał nowego tempa dzięki zeznaniom eksperta medycznego. Podczas ostatniej rozprawy świadek – lekarz – szczegółowo opisywał właściwości mumio, substancji organiczno-mineralnej, która stanowi kluczowy element w sprawie oskarżonego Jerzego Zięby.
Co to jest mumio i skąd się bierze?
Mumio to naturalna substancja, którą często określa się mianem „naturalnego oleju skalnego”. Powstaje ono w wyniku długotrwałego rozkładu materii roślinnej w specyficznych warunkach panujących w wysokogórskich rejonach świata. Główne źródła mumio znajdują się m.in. w Kirgizji oraz w Indiach, gdzie warunki klimatyczne i geologiczne sprzyjają jego formowaniu.
Jak wyjaśnił podczas procesu świadek ekspercki, skład mumio może się znacznie różnić w zależności od lokalizacji, z której substancja pochodzi. Fakt ten ma fundamentalne znaczenie dla oceny bezpieczeństwa produktu, a jednocześnie utrudnia jego jednoznaczną klasyfikację prawną.
Status prawny mumio – między suplementem a żywnością specjalnego przeznaczenia
Podczas rozprawy poruszona została kwestia klasyfikacji mumio w systemie prawa europejskiego i krajowego. Lekarz wyjaśnił, że mumio zajmuje swoiste miejsce na pograniczu dwóch kategorii produktów – można go rozpatrywać zarówno jako suplement diety, jak i żywność specjalnego przeznaczenia.
Instytucje unijne dokonały ostatecznej decyzji – Unia Europejska zakwalifikowała mumio jako suplement diety. Rozróżnienie między suplementami a produktami leczniczymi jest jednak fundamentalne dla bezpieczeństwa konsumentów. Wszystkie substancje posiadające status leku muszą przejść rygorystyczne badania przedkliniczne i kliniczne. Brak takiego statusu oznacza, że wymogi te nie mają zastosowania.
Przedmioty kontroli śledczych – lista substancji poddanych lupie prokuratorskiej
W ramach postępowania przygotowawczego prokuratura skupiła się na szerszym spektrum produktów, niż tylko mumio. Wśród towarów, które znalazły się pod szczególną kontrolą, wymienić można:
- CBD (kanabidiol)
- Nanosrebro
- Nanozłoto
- Wyciągi z trawy jęczmiennej
- Wyciągi z trawy pszenicznej
- Beta karoten
- Mumio
Szczególnie dwa ostatnie preparaty zwróciły uwagę śledczych. W przypadku beta karotenu głównym problemem była rekomendowana dawka, natomiast przy mumio prokuratura podnosiła kwestię potencjalnych zanieczyszczeń i obecności metali ciężkich w preparacie.
Stanowisko prokuratury a argumenty oskarżonego
Prokuratura sugeruje, że produkty te mogły stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia konsumentów. Jednak Jerzy Zięba, który wyraził zgodę na podawanie pełnych danych osobowych, zdecydowanie odparł te oskarżenia.
Podczas rozprawy oskarżony podkreślił istotne rozróżnienie:
Substancje śladowe a metale ciężkie – różnica paradygmatyczna
Zięba zwrócił uwagę, że prokuratura posługuje się sformułowaniem „metale ciężkie”, podczas gdy rzeczywistoś jest bardziej skomplikowana. Według oskarżonego, wszelkie metaliczne zanieczyszczenia w mumio występują w ilościach śladowych, które są naturalne i nieuniknione dla tego typu produktu pozywanego z naturalnych źródeł geologicznych.
Oskarżony argumentował, że:
- Nie istnieje obowiązek zamieszczania informacji o substancjach śladowych na etykiecie produktu
- Brak jest również procedury technicznej, która pozwoliłaby na usuwanie metali ciężkich z mumio, ponieważ występują one na poziomie śladowym
- Preparat stosowany jest na całym świecie w bardzo małych, bezpiecznych dawkach
- Prawidłowe stosowanie mumio nie powinno powodować problemów zdrowotnych
Tło historyczne sprawy – od 2019 roku do ławy sądowej
Korzenie niniejszego postępowania sięgają kwietnia 2019 roku, kiedy to funkcjonariusze policji wspólnie z prokuraturą przeprowadzili akcję zabezpieczającą towary w magazynie firmy powiązanej z Jerzym Ziębą. Dochodzenie zostało wszczęte w wyniku zawiadomienia złożonego przez Rzecznika Praw Pacjenta.
Rzecznik oparł się na opiniach biegłych sądowych, którzy wyrazili obawy, że sprzedawane produkty mogą być rzeczywiście produktami leczniczymi sprzedawanymi bez wymaganych przez prawo zezwoleń. Akt oskarżenia trafił do sądu we wrześniu 2020 roku, a rozprawy w sprawie rozpoczęły się znacznie później.
Dodatkowe rozstrzygnięcia sądowe wobec oskarżonego
Historia Jerzego Zięby obejmuje jednak również inne postępowania. W marcu 2023 roku oskarżony został prawomocnie skazany za znieważenie i zniesławienie poznańskich lekarzy. Powodem była aktywność oskarżonego w mediach społecznościowych, gdzie określał lekarzy jako „bezlitosne 'lekarskie’ mózgi z licencją na zabijanie”.
Kontekst społeczny – debata nad medycyną alternatywną w Polsce
Proces Zięby odbywa się w szczególnym momencie w Polsce, kiedy kraj przeżywa ożywioną dyskusję dotyczącą regulacji prawnych medycyny alternatywnej. Sprawa zyskała dodatkową dynamikę po ujawnieniu informacji o spotkaniu Jerzego Zięby i Adama Kani z przedstawicielami Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Podczas tego spotkania omawiane były kwestie dotyczące tzw. lex szarlatan – propozycji nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i statusie Rzecznika Praw Pacjenta. Projekt wzbudził wiele kontrowersji w społeczeństwie i środowisku medycznym.
Decyzja Trybunału Konstytucyjnego a nowe propozycje legislacyjne
Prezydent Karol Nawrocki podjął znaczącą decyzję – skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania jej zgodności z Konstytucją RP. Oznacza to, że nowe przepisy nie wejdą w życie do momentu, kiedy Trybunał nie rozstrzygnie tej kwestii.
Jednocześnie Prezydent złożył do Sejmu alternatywny projekt nowelizacji. Jego propozycja przewiduje znacznie surowsze kary – aż do 15 lat więzienia – za nakłanianie osób do stosowania niekonwencjonalnych, nieudowodnionych metod leczenia, jeśli działania te skutkują poważnym uszczerbkiem na zdrowiu lub śmiercią pacjenta.
Plan przyszłych rozpraw
Kolejna rozprawa w sprawie Jerzego Zięby została wyznaczona na 9 października, kiedy to mają zeznawać dodatkowi świadkowie. Ich pokazania mogą dostarczyć dodatkowych faktów, które przyczynią się do wyjaśnienia całej sprawy i pozwolą sądowi na podjęcie ostatecznej decyzji w tej skomplikowanej sprawie.